(© PromoTurismoFVG / Luciano Gaudenzio)
Alles over natuur, activiteiten en verblijf in Sauris. Leestijd ± 16 min.
Wat Sauris uniek maakt
Een dal dat zo geïsoleerd lag dat het zijn eigen taal behield
Sauris, in het lokale dialect Zahre genoemd, ligt in Val Lumiei, een van de acht dalen van Carnia, gevormd door de Lumiei-beek en omringd door toppen als de Monte Bivera, Col Gentile en Crodon di Tiarfin. Het dal loopt op tussen de 1.000 en 1.400 meter hoogte en herbergt de kernen Sauris di Sotto (Dörf) en Sauris di Sopra (Plozn), aangevuld met het gehucht Lateis en de buurtschappen La Maina en Velt. Met de gemeente Sauris op 1.212 meter is dit de op één na hoogste van Friuli-Venezia Giulia.
Wat dit dal echt bijzonder maakt, is zijn taal. Eeuwenlang was Val Lumiei zo moeilijk bereikbaar dat het z’n eigen leven leidde: twee van de drie historische toegangswegen sneeuwen ’s winters dicht, en tot het begin van de twintigste eeuw bestond er geen fatsoenlijke verbinding met de rest van de vallei. Die isolatie zorgde ervoor dat de Beiers-Karinthische spraak van de oorspronkelijke Duitstalige kolonisten bewaard bleef tot op de dag van vandaag. Ouderen in de dorpskernen spreken naast Italiaans en Friulisch nog altijd het oude Zahre-dialect. De Wereldorganisatie voor Toerisme (UNWTO) riep Sauris uit tot “Best Tourism Village” vanwege dit unieke culturele erfgoed en het model van duurzaam toerisme; het dal maakt ook deel uit van het Alpine Pearls-netwerk.
Hidden Gems Sauris
Ontdek de verborgen plekken die dit dal zijn karakter geven
Lago di Sauris
Een turquoise stuwmeer, ontstaan na de bouw van een 136 meter hoge dam.
Sauris di Sopra
De hoogste kern en een van de best bewaarde houten dorpen van Friuli.
Il Giro delle Malghe
Langs almen met bloemenweides en uitzicht op Monte Bivera.
Zomeractiviteiten
#ZOMER
Wandelen
Stavoli Raitern-route vanuit Sauris di Sotto en de ringwandeling rond het meer.
#ZOMER
Outdoor
Mountainbikeroutes door de bossen en een zipline bij Sauris di Sopra.
#ZOMER
Natuur & Meren
Lago di Sauris, met kajakken, vissen en wandelpaden rond het turquoise water.
Winteractiviteiten
#WINTER
Skiën
Kleinschalig, laagdrempelig skigebied bij Sauris di Sotto, geschikt voor beginners.
#WINTER
Langlaufen
Twee loipes: Untervelt bij Velt en Plotze bij Sauris di Sopra, met zicht op de Monte Bivera.
#OVERNACHTEN
De mooiste appartementen
Met het hele gezin in één sfeervolle accommodatie.
Verdieping & Inspiratie
#VERDIEPING
Met het gezin naar Sauris
Ontdek de leukste activiteiten die Sauris een fijne familiebestemming maken.
#VERDIEPING
Dorpen in Sauris
Lees alles over de kernen en voorzieningen in Sauris.
#INSPIRATIE
Sauris of Sappada?
Ontdek welk dal het beste bij jou past; Sauris of Sappada.
#INSPIRATIE
Hidden Moments Sauris
Laat je inspireren door belevenissen in dit verstilde dal.
#INSPIRATIE
Bergkost Sauris
Ontdek de culinaire kant van Sauris, van gerookte ham tot Zahre-bier.
Overnachten
Hotel Rikhelan
ski-in/ski-out | afgelegen | sauna
Op 1.400 meter, direct aan de piste bij Sauris di Sopra, ligt dit historische chalet met tien kamers, houten lambrisering en een keramische stube. ’s Zomers bereikbaar over verharde weg, ’s winters alleen per ski, sneeuwschoen of sneeuwscooter. Een panoramaterras met solarium en een kleine Finse sauna zorgen voor de rust die de ligging al belooft.
Albergo Diffuso
bergzicht | wellness | gastvrij
Verspreide appartementen door Sauris di Sopra, ingericht in traditionele bergstijl met hout en, bij sommige units, een open haard. Elk appartement heeft een eigen kitchenette en balkon met uitzicht op de Dolomieten. Gratis fietsverhuur en een wellnesscentrum met Turks stoombad en sauna liggen op loopafstand.
Albergo Pa’ Krhaizar
authentiek | rustiek| uitzicht
In het gehucht Lateis staat dit achttiende-eeuwse stenen huis, met zes kamers en een terras dat uitkijkt over het dal en het Lago di Sauris. De naam is afkomstig van de bijnaam van een vroegere eigenaar, “Krhaizarle”. Passend bij het rustieke karakter: houten meubels, huisgemaakt brood bij het ontbijt en een ligging vlak bij het meer.
Campeggio Treinke
natuur | sterrenhemel | gezin
Halverwege Sauris di Sotto en Sauris di Sopra, midden in het bos op 1.300 meter hoogte, ligt Campeggio Treinke. Onderdeel van het Borgo dello Sport e del Benessere, met zeventig pitches en glamping-tipi’s voor wie zonder eigen tent komt. De sterrenhemel hier is door Astromitaly gecertificeerd als een van de mooiste van Italië. Vlakbij liggen een wellnesscentrum, manege en sportvelden.
Complete gids
Ligging & bereikbaarheid Sauris
Een zijdal van de Alta Val Tagliamento, tussen de Carnische Alpen en de Dolomieten
Val Lumiei ligt in het uiterste noorden van de provincie Udine, in Alta Carnia, vlak bij de grens met Veneto en de Dolomieten van Cadore. Het dal wordt omringd door de Carnische Alpen, met de Monte Bivera als markant bergmassief boven de dorpskernen. Ampezzo, in de Alta Val Tagliamento, is de dichtstbijzijnde plaats en het vertrekpunt van de enige weg die het hele jaar open blijft: de Strada del Lumiei (SP73), zo’n 13 kilometer haarspeldbochten en tunnels door de kloof die de Lumiei-beek hier heeft uitgesleten.
Historisch had het dal drie toegangswegen, maar twee daarvan sneeuwen in de winter dicht. Vanuit Udine rijd je via de SS52 richting Tolmezzo en Ampezzo, goed voor ongeveer 85-87 kilometer en ruim een uur rijden. Vanuit Tolmezzo is het zo’n 35 kilometer. Het dichtstbijzijnde treinstation is Carnia, op ongeveer 45 kilometer, al wordt het station van Udine aanbevolen vanwege betere busaansluitingen. Bussen van TPL FVG verbinden het dal met Udine, Tolmezzo en Ampezzo.
Vakantie in Sauris
Is dit een goede vakantiebestemming voor mij?
Sauris is geen dal dat je toevallig passeert. De enige weg die ’s winters open blijft komt van één kant binnen, en dat gevoel van een doodlopende, in zichzelf gekeerde plek trekt een heel specifiek type reiziger: wie benieuwd is naar hoe drie eeuwen isolatie een gemeenschap vormen, en dat liever zelf ervaart dan erover leest. Met nog geen vijfhonderd inwoners is dit geen bestemming voor wie ’s avonds keuze wil hebben uit meerdere restaurants of bars.
Verwacht geen grootschalig skigebied of een uitgebreid wandelnetwerk zoals in de bekendere Dolomietendalen vlakbij. Sauris draait om een handvol dingen die het wél heeft: het meer, de ham, de taal, de rust. Wie daarnaar op zoek is, zit hier goed. Wie behoefte heeft aan variatie in pistekilometers of avondprogramma, vindt dat eerder in de grotere dalen in de omgeving.
Benieuwd hoe een verblijf in Sauris aanvoelt? Ontdek het in ons artikel Hidden Moments – Sauris.
Reis je met kinderen? Ontdek de leukste activiteiten voor het hele gezin.
Sezoenen in Sauris
Lente, zomer en herfst
In het voor- en najaar is Sauris op z’n stilst, met wandelpaden die vanuit de gehuchten direct het bos in lopen. In de zomer kleurt het Lago di Sauris turquoise en trekt het wandelaars, kajakkers en vissers. De Stavoli Raitern-route vanuit Sauris di Sotto voert langs traditionele berghutten, terwijl de langere ringwandeling rond het meer een volle dag in beslag neemt.
Winter in Sauris
In de winter beschikt Sauris over een kleinschalig skigebied bij Sauris di Sotto, met een sleeplift die zich vooral leent voor beginners en gezinnen. Voor langlaufers zijn er twee loipes: Untervelt bij het gehucht Velt en Plotze bij Sauris di Sopra, beide met uitzicht op de besneeuwde Monte Bivera.
(Actuele openingsdata, pistelengtes en prijzen wisselen jaarlijks; check bij de definitieve tekst de laatste gegevens via de gemeente Sauris of turismofvg.it.)
(© PromoTurismoFVG / Luciano Gaudenzio)
Dorpen en voorzieningen in Sauris
Twee kernen, één taalgemeenschap
Het dal telt drie hoofdkernen: Sauris di Sotto en Sauris di Sopra, samen goed voor de meeste voorzieningen, en Lateis als kleinste en rustigste gehucht. Verspreid over het dal zijn drie musea te vinden: het etnografisch centrum Haus van der Zahre, het historiografisch centrum-museum van S. Osvaldo en een permanente tentoonstelling over oorlogsrelicten. Beide dorpskerken — San Lorenzo in Sauris di Sopra en het Heiligdom in Sauris di Sotto — dateren uit de zestiende eeuw en bevatten werk van kunstenaar Michael Parth uit Brunico. (Openingstijden en entreeprijzen van de musea lokaal te checken)
Ontdek de dorpen in en nabij Sauris.
Eten & drinken in Sauris
Gerookte ham op 1.200 meter hoogte
Sauris is vooral bekend om zijn IGP-beschermde, licht koud-gerookte ham, bereid volgens een traditie die teruggaat tot 1862. Daarnaast brouwt het dorp zijn eigen Zahre-bier en levert de Alpenweiden rondom volop zuivelproducten en bergkaas.
Ontdek alle over de lokale keuken op de pagina Bergkost – Sauris.
HiddenAlps Tip
Ontdek wat deze bestemming bijzonder maakt
“Wie Sauris bezoekt en niet langs Prosciuttificio Wolf gaat, mist het smakelijkste bewijs van de isolatie van dit dal. Sinds 1862 rijpt hier de IGP-beschermde ham op traditionele wijze, koud gerookt met beukenhout . Een ambacht dat teruggaat tot meester-worstmaker Pietro Schneider en dat zich, net als de taal hier, al meer dan anderhalve eeuw vrijwel ongewijzigd heeft standgehouden.”
Prosciuttificio Wolf Sauris S.p.A. Sauris di Sotto 88, 33020 Sauris (UD)
Praktische informatie, tips & FAQ over Sauris
Met de auto
Vanuit Udine rijd je via de SS52 naar Tolmezzo en Ampezzo, en vervolgens over de SP73 (Strada del Lumiei) naar Sauris: in totaal ruim een uur, circa 85-87 kilometer. Vanuit Tolmezzo is het zo’n 35 kilometer. De SP73 zelf is de enige toegangsweg die ’s winters het hele jaar open blijft, met 13 kilometer haarspeldbochten en tunnels tussen Ampezzo en het meer.
Met het OV
Bussen van TPL FVG verbinden Sauris met Ampezzo, Tolmezzo en Udine. Het dichtstbijzijnde treinstation is Carnia, op ongeveer 45 kilometer, maar voor de beste busaansluitingen wordt het station van Udine aangeraden.
In de winter
Twee van de drie historische toegangswegen naar Sauris sneeuwen ’s winters dicht; alleen de SP73 via Ampezzo blijft open. Winterbanden of sneeuwkettingen zijn aan te raden.
(© PromoTurismoFVG / Luciano Gaudenzio)
Praktische tips Sauris
Sauris is een smal, hooggelegen dal dat pas sinds het begin van de twintigste eeuw echt bereikbaar is. Een plek waar de tijd anders lijkt te lopen: houten Blockhaus-gevels, een oud Duits dialect en een stuwmeer dat in de zomer turquoise kleurt. Met een paar slimme keuzes haal je er nóg meer uit.
FAQ over Sauris
Onze meestgestelde vragen hebben we hieronder voor je verzameld. Zo vind je snel en eenvoudig de informatie die je zoekt, zonder dat je hoeft te wachten op een reactie. Staat jouw vraag er niet tussen? Laat het ons gerust weten.
Kort samengevat
Sauris is een hooggelegen, Duitstalig dal in de Carnische Alpen met een turquoise stuwmeer en een eeuwenoude taalisolatie. Ideaal voor wie houdt van rust, cultuurgeschiedenis en kleinschalige wintersport, minder voor wie een groot modern skigebied zoekt.
Sauris
Wandelen
Fietsen
Met het gezin
Dorpen
Regio’s
Piemonte
Lombardije
Zuid-Tirol
Alle regio’s
Vergelijkbaar
Val Resia
Val d’Arzino
Val Canale
Ontdek de Alpen